نوروسافاری| با عوض شدن جای خوابتان دچار مشکل می شوید؟ ممکن است علت در فعالیت بیشتر نیمکره چپ مغز در هنگام خواب عمیق باشد. فعالیت غیرمعمول مغز در هنگام خواب ممکن است علتی برای مشکل به خواب رفتن پس از تغییر محل خواب باشد. چه برای گذراندن تعطیلات در هتل ساکن باشید، به خانه دوستی رفته باشید و یا به محل سکونت جدیدی نقل مکان کرده باشید، همیشه اولین شب خوابیدن در یک جای جدید مشکل ساز است. معمولا در چنین مواقعی مرتب پهلو به پهلو می شویم تا شاید بتوانیم چرت کوتاهی بزنیم. نتیجه تحقیق اخیری که در مجله کارنت بیولوژی منتشر شده است حاکی از آن است که این پدیده (که "تاثیر نخستین-شب" نامیده می شود) ممکن است نشانه ای از تلاش نیمکره چپ مغز برای محافظت از ما در برابر خطرات احتمالی باشد. ماساکو تاماکی، سرپرست نویسندگان این مقاله از دانشگاه براون در مصاحبه با مجله مدیکال دیلی گفت: پدیده "تاثیر نخستین-شب" ممکن است با یک مکانیزم تدافعی در ارتباط باشد که محیط های ناآشنا را پایش کرده و در صورت احساس خطر فرد را از خواب عمیق بیدار می کند تا بتواند به سیگنال های بیرونی پاسخ دهد. به گزارش نوروسافاری به نقل از مدیکال دیلی، در پستانداران آبزی و پرندگان نیز نوعی خواب ناقص به صورت مکانیزمی دفاعی وجود دارد و در جبران خطرات احتمالی که در طول خواب برای حیوان رخ می دهند موثر است. مطالعات صورت گرفته نشان می دهند که چطور خواب سبک به این حیوانات امکان می دهد محیط اطراف خود را پایش کنند و شکارچیان را شناسایی نمایند. به علاوه، پستانداران دریایی در بخشی از مغز خود نوعی وضعیت هشدار را نیز نشان می دهند که گمان می رود به دلیل آن است که این موجودات باید مرتباً و حتی در زمان خواب، برای تنفس کردن به سطح آب بیایند. تاماکی و همکارانش با مطالعه فعالیت مغزی ۳۵ داوطلب جوان و تندرست، سعی دارند بفهمند که چرا کیفیت خواب در اولین شب اقامت در یک مکان جدید، به میزان قابل توجهی از شب دوم پایین تر است، این آزمایش برای دو شب متوالی و همچنین دو شب با فاصله یک هفته ای انجام شد. ارزیابی های لازم برای حصول اطمینان از این که شرکت کنندگان به طور معمول کیفیت خواب طبیعی داشته باشند صورت گرفت. بنا بر گزارش شرکت کنندگان آن ها در طول انجام آزمایش تحت هیچ استرسی قرار نداشتند. معمولاً در مطالعات کلینیکی در حوزه خواب، محققان اولین شب آزمایش را به عنوان فاکتور "شب انطباق پذیری" در نظر می گیرند. اما در این آزمایش تصمیم گرفتند نتایج به دست آمده از شب اول را به عنوان بخشی از تحلیل اصلی در نظر بگیرند. با استفاده از الکتروآنسفالوگرافی، مغزنگاری مغناطیسی و MRI محققان قادر به توسعه روش های اندازه گیری بسیار حساس و با وضوح تصویر بالا، با پوشش گسترده مغز هستند. این امر به آن ها امکان می دهد، بفهمند آیا طی پدیده " تاثیر نخستین -شب" ، افزایشی در میزان فعالیت یک نیمکره مغز در در بازه خواب بدون رویا (خواب با امواج آهسته – خواب عمیق) صورت می گیرد یا خیر. خواب بدون رویا، شامل مراحل ۳ و ۴ خواب غیر REM است. این اعتقاد وجود دارد که این بازه نقش مهمی در ترمیم و بازسازی مغزی و همچنین تثبیت و نگهداشت خواب انسان دارد. در اولین شب در آزمایشگاه، محققان چهار شبکه مغزی شامل شبکه پیش فرض (این شبکه بیشتر در زمان استراحت مغز فعال است)، شبکه توجه، شبکه حسی-حرکتی و شبکه بینایی را مورد آزمون قرار دادند، تا میزان فعالیت آن ها در طول خواب بدون رویا را اندازه گیری کنند[شبکه مغزی به مجموعه ای از نواحی مغز گفته می شود که با یکدیگر در تعاملند و میزان بالایی همبستگی میان آن ها وجود دارد-مترجم]. یافته های شب اول از این حقیقت پرده برداشت که در طول خواب بدون رویا، شبکه پیش فرض نیمکره چپ مغز تداوم فعالیتی بیشتری پیدا کرد. محققان نیمکره چپ مغز را با صداهای بوق مانند غیرمتعارف که در گوش راست نواخته می شد تحریک کردند که نسبت به زمانی که این محرک در گوش چپ و برای نیمکره راست نواخته می شد، به طور چشم گیری احتمال بیدار شدن و افزایش واکنش سریعتر به محرک خارجی را نشان داد. اگرچه محققان نتوانستند به طور قطع تشخیص دهند که چرا نیمکره چپ مغز در بازه خواب بدون رویا حالت گوش به زنگی و هوشیار بودن خود را افزایش می دهد، ولی دو احتمال را مطرح کردند: بنا بر اظهارات تاماکی، اولین فرضیه این است که همبندی کارکردی میان مناطق مغزی در نیمکره چپ قوی تر است و همبندی قویتر ممکن است ویژگی موثری برای به عهده گرفتن مسئولیت کشیک شبانه باشد. با توجه به این که تیم تحقیقاتی فعالیت های مغزی را تنها در اولین سیکل خواب (۹۰ دقیقه اول) اندازه گیری کرد فرضیه دوم آن است که، ممکن است نیمکره چپ مغز در همین سیکل از نظر هوشیاری بر نیمکره دیگر غالب باشد و در سیکل های مختلف خواب این وظیفه به صورت چرخشی میان نیمکره ها جابه جا شود. برای مثال در ۹۰ دقیقه بعدی نیمکره راست وظیفه کشیک شبانه را به عهده بگیرد. در شب اول هیچ تفاوتی بین فعالیت های مغزی و سایر سیکل های خواب مشاهده نشد. در شب دوم نیز هیچ تفاوت مشهودی بین دو نیمکره چپ و راست و همچنین در شبکه پیش فرض نیمکره چپ، مشاهده نشد. نویسندگان مقاله اظهار داشتند: "بر اساس دانسته های ما، تاکنون فعالیت های منطقه ای غیرمتقارن خواب بدون رویا، مرتبط با پدیده " تأثیر نخستین-شب" هیچ گاه در انسان ها گزارش نشده بود. دکتر فران. وال فیش، روان درمانگر "بِوِرلی هیلز" و نویسنده مقاله والد خودآگاه، معتقد است از آن جایی که ما به عنوان انسان، دارای سیم کشی های عصبی خاصی هستیم، هر تغییری در محیط، خلقیات ما را تغییر می دهد. وی به مدیکال دیلی گفت، "زمانی که ما احساس خطر می کنیم، سیستم عصبی، کالبد و خلقیات ما حالتی تدافعی به خود می گیرند تا برای محافظت از ما آماده شوند. این حالت تدافعی ممکن است به صورت رفتارهای حمله یا فرار، افسردگی، عصبانیت و حتی انزواطلبی و کناره گیری از تجربه های مرتبط با دنیای بیرونی بروز نمایند. احساس عدم امنیت خاطر در زمان خوابیدن در یک محل جدید نیز ممکن است به صورت مجموعه ای از نشانه ها بروز یابد که در طیف وسیعی از افزایش ضربان قلب گرفته تا انقباض و تنش عضلانی را شامل می شوند. وال فیش معتقد است، بیشتر حملات وحشت زمانی رخ می دهند که فرد از لاک دفاعی خود خارج شده و ریلکس می شود، که در این صورت احساسات واقعی بروز داده می شود، چه ترس باشد و چه آرامش. عواطف مربوط به وحشت یا اضطراب می توانند با صدا، دما، حال و هوای محیط، فضا، سرو صدا یا یک خاطره تحریک شوند. در حالی که مطالعه اخیر وضعیت بدن در طول پدیده اولین شب را مطالعه نکرده است، شرکت کنندگان مکرراً از خواب برمی خواستند و هوشیاری آن ها برای بیدار شدن و واکنش نشان دادن به یک صدای غیرمعمول بیشتر بود. یافته ها لزوم انجام تحقیقات بیشتر را نشان می دهند، ولی یک نکته مشخص است و آن اینکه انسان ها، پستانداران آبزی و پرنده ها نوعی عملکرد مشابه در نحوه عملکرد نیمکره های مغزی در زمان خواب و به صورت کشیک شبانه دارند که موجود را از خطرات احتمالی محافظت می کند. تاماکی پیشنهاد می کند که از این مسئله می توان به صورت مدل بی خوابی مزمن برای تحقیقات بعدی استفاده نمود. در هر حال، برای آن دسته از افرادی که برای خوابیدن در محل جدید مشکل دارند توصیه می شود، به فاکتورهای فضای فیزیکی، دمای اتاق و سایر عوامل موثر در فضای اتاق که در ایجاد احساس امنیت و آرامش در فرد موثر هستند، توجه داشته باشند. وال فیش پیشنهاد می کند " اگر شما جز آن دسته افرادی هستید که با اتکا بر تکنیک های دفاع شخصی در محیط های کوچک تر احساس امنیت بیشتری می کنید، می توانید مثلا یک قوطی اسپری مو را در فاصله ای قابل دسترس از محل خواب خود، که دستتان در مواقع خطر به آن برسد، قرار دهید!!" تلخیص و ترجمه: میترا دهقان - کارشناس ارشد علوم کامپیوتر لینک گزارش پژوهشی در ژورنال Current Biology: Night Watch in One Brain Hemisphere during Sleep Associated with the First-Night Effect in Humans لینک گزارش خبری در مدیکال دیلی: Trouble Sleeping In A New Place? Higher Activity In Left Brain During Deep Sleep May Be To Blame