نوروسافاری | با گسترش استفاده از گوشیهای هوشمند و افزایش دسترسی به اینترنت در کشورمان، استفاده از شبکه های مجازی نیز گسترشی روزافزون داشته است. در این سری مقالات سعی داریم با نگاهی تحلیلی و متکی به شواهد به تاثیرات شبکه های مجازی بر مغز و شناخت و سلامت روانی مخاطبین بپردازیم و همچنین روشهایی عملی را جهت کنترل دسترسی خودمان به محتوا و دسترسی محتوای ناخواسته به خودمان ارائه دهیم.در اینجا از کلیه متخصصین و صاحب نظران رشته های مختلف علمی تقاضا دارم که با ارسال نظرات ارزشمند خود در اصلاح و کاملتر شدن این بحث ما را یاری کنند. نخست تحلیلی بر مختصات مختلف شبکه های مجازی خواهیم داشت تا بتوانیم به تحلیل دقیقتر تاثیر آنها در مقالات آتی بپردازیم. مزایای ویژه شبکه های اجتماعی مجازی از منظر استفاده کننده نهایی اطلاع رسانی سریع حفظ ارتباط و تماس با دوستان و آشنایان دریافت سریع و راحت اطلاعات مفید و آموزشی سرگرمی مزایای ویژه شبکه های اجتماعی مجازی از منظر صاحبان کسب و کار [۱] آگاهی از نظرات مخاطبین بازاریابی و یافتن مشتری بیشتر تبلیغات کاملا هدفمند بر مبنای منطقه جغرافیایی یا علایق مخاطب برندسازی به اشتراک گذاری آسانتر و سریعتر محتوا افزایش ترافیک وبسایت آگاهی از وضعیت رقبا ...... مقایسه شبکه های اجتماعی مجازی از نظر طراحی و زیرساخت از نظر محتوای قابل ارسال: در برخی از شبکه های مجازی مانند فیسبوک و تلگرام تقریبا طیف وسیعی از محتوا را می توان به اشتراک گذاشت: متن، تصویر، فیلم، gif هر کدام به تنهایی یا ترکیبی، قابل ارسال هستند ولی در برخی از شبکه ها محدودیت وجود دارد مثلا در اینستاگرام عملا امکان ارسال متن خالی وجود ندارد و حتما باید به همراه تصویر یا فیلم باشد. از نظر ارائه خوراک برای مخاطب: برخی از شبکه های مجازی نظیر تلگرام یا واتزآپ برای مخاطب خوراک انتخابی تهیه نمی کنند در حالی که در شبکه هایی نظیر اینستاگرام، فیس بوک و لینکدین یا تویتر خوراکی بسته به سلایق مخاطب برای وی تهیه می شود. داشتن یا نداشتن تبلیغات: بیشتر در شبکه هایی که برای مخاطب خود خوراک تهیه میکنند دیده می شود و صاحبان شبکه های مجازی جهت کسب درآمد یا اهدافی خاص در میان خوراک ارائه شده به مخاطبین، تبلیغات مختلفی را نیز به وی نمایش می دهند. آسیبهای شبکه های اجتماعی مجازی مواجهه با محتوای غیر اخلاقی یا غیر انسانی و مخرب: شبکه های مختلف مجازی در تلاش برای سالم سازی فضا از این نظر هستند ولی متاسفانه میزان کنترل روی محتوای ارسالی با هم متفاوت است. در برخی از شبکه ها نظیر تلگرام محتوای گروههای خصوصی توسط صاحبان شبکه ها مورد نظارت قرار نمی گیرد و صرفا با گزارش کاربران امکان اصلاح یا مسدود کردن محتوا وجود خواهد داشت. در شبکه هایی که برای مخاطب خوراک تهیه می کنند مانند فیسبوک، کنترل بیشتری روی ارسال محتویات غیر اخلاقی، خشونت آمیز، نقض حق مالکیت معنوی و ... وجود دارد. ولی با وجود همه این کنترلها نوع محتوای ارائه شده و عملکرد شبکه های مجازی تاثیرات متفاوتی بر مخاطب دارد. در نظرسنجی که اخیرا در انگلستان انجام شد و ۱۵۰۰ نوجوان و جوان ۱۴ الی ۲۴ ساله در آن شرکت داشتند در مقایسه بین ۵ شبکه اجتماعی، یوتیوب سالمترین و اینستاگرام ناسالم ترین شبکه تشخیص داده شده است [۳-۲]. دستکاری خوراک مخاطب و دستکاری روانی روی مخاطبین: مفهوم آزادی همانقدر که با دسترسی آزاد به اطلاعات مرتبط است با محدود کردن اطلاعات یا تنظیم عامدانه محتوا توسط صاحبان شبکه های مجازی نیز مرتبط است، پس همانقدر که کنترل استفاده یا عدم استفاده شما از یک شبکه مجازی می تواند محدود کردن آزادی شما محسوب شود، همانقدر هم کنترل آن شبکه بر محتوای انتخابی ارائه شده به شما که اتفاقا برایتان ناخواسته بوده است هم سلب آزادی شماست. همه شبکه های اجتماعی که خوراک برای مخاطب تهیه می کنند بر مبنای الگوریتمهای هوش مصنوعی خود محتوا را برای شما آماده می سازند. اصولا این الگوریتمها بر مبنای سلایق شما دست به انتخاب محتوای ارسالی صفحات مختلف و دوستان شما می زند. انتخاب خوراک برای شما از سویی برای مخاطب جالب است چون عملا محتوای مورد علاقه اش را می بیند ولی از سوی دیگر منجر به محدود شدن محتوا و دنیای مجازی مخاطب در آن شبکه در طول زمان می شود که می تواند عوارض روانی برای وی در پی داشته باشد. دستکاریهای عمدی مالکین شبکه های مجازی روی الگوریتمها نیز می تواند منجر به عوارضی خاص در مخاطبین شود. در سال ۲۰۱۲ فیسبوک دست به چند آزمایش سری بدون اجازه روی مخاطبین خود زد که با لو رفتن آن به طور رسمی از مخاطبین عذرخواهی کرد. در این آزمایشات الگوریتم طوری دستکاری میشد که برای مدت زمان مشخصی فقط محتوایی خوشحال کننده یا ناراحت کننده به مخاطب نشان داده شود و واکنشهای مخاطبین اعم از لایک کردن یا نکردن و نوع پستها و کامنتهای ارسالی در آن وضعیت عاطفی تحلیل گردد. ۶۸۹۰۰۳ نفر بدون اجازه در این آزمایشات استفاده شده بودند [۵-۴]. مواجه شدن با حجم بسیار زیاد اطلاعات: در شبکه هایی که برای مخاطب خوراک تهیه می کنند بر اساس گزارشات به طور میانگین حدود ۱۵۰۰ محتوا در شبانه روز از طرف دوستان و صفحه های مورد علاقه فرد تولید می شود که عملا امکان مشاهده این حجم برای مخاطب وجود نخواهد داشت. الگوریتم شبکه مجازی معمولا ۱۰ درصد این محتوا را به شما نشان می دهد. محتوایی که با اوجه به رفتار لایک و کامنت قبلی شما احتمالا برای شما دیدن آنها مهمتر است. در برخی از شبکه های اجتماعی مجازی نظیر تلگرام خوراک توسط شبکه تهیه نشده و شما باید تک تک کانالها یا گروههای مورد نظرتان را چک کنید. حجم بالای اطلاعات دریافتی از شبکه های اجتماعی مجازی این امکان را به وجود می آورد که روی ورودیهای مختلف اطلاعاتی به مغز تحلیل کافی صورت نگیرد و با گذشت زمان انبوهی از داده ها در مغز جمع شوند که پیش فرضهای غلطی برای استنتاج و استدلال جهت تصمیم گیریهای بعدی باشند و تصمیمات تکانشی بر مبنای آنها اتخاذ شود. اعتیاد به شبکه های مجازی: به این مقوله در قسمت بعدی خواهیم پرداخت. ۱) ۱۰ Benefits of Social Media for Business ۲) Why Instagram Is the Worst Social Media for Mental Health ۳) Instagram ranked worst for young people’s mental health ۴) Facebook reveals news feed experiment to control emotions ۵) Experimental evidence of massive-scale emotional contagion through social networks نویسنده: دکتر میر شهرام صفری - وبسایت نوروسافاری